GCK Kowale Oleckie
 Szlak 1. Mostami Mazurki i brzegami jezior ku puszczańskim ostępom

Szlak turystyczny liczy około 62 kilometrów. Jeżeli jednak wybierzemy skrót prowadzący przez Cichy i Zawady, wówczas jego długość będzie wynosiła jedynie 32 kilometry (oznakowany kolorem czerwonym).

Punktem zero wyżej wymienionego szlaku turystycznego są Kowale Oleckie (0,0). Wyruszamy ze skrzyżowania przy Urzędzie Gminy w Kowalach Oleckich i przekraczamy torowisko byłej linii kolejowej Olecko-Gołdap. Po pokonaniu odcinka 1,6 km na rozwidleniu dróg, przy krzyżu, szlak biegnie w lewo w kierunku Borysewa. Za Borysewem kierujemy się wąwozem na wprost w kierunku Szarejek (5,0), gdzie tuż przy trasie usytuowany jest wybudowany w stylu gotyckim zabytkowy kościół. Na skrzyżowaniu kierujemy się w prawo i zmierzamy w kierunku Mściszewa, nie zapominając skręcić ponownie w prawo na szosie asfaltowej Stożne-Sokółki. W Mściszewie (7,5) mijamy zabudowania oraz położony po lewej stronie zespół dworsko-parkowy. Przed Sokółkami położony jest punkt widokowy, z którego mamy wspaniały widok na Szeską Górę. Będąc w Sokółkach (10,5) na skrzyżowaniu skręcamy w lewo w kierunku Cichego (Możemy także skorzystać z pierwszego skrótu na trasie szlaku – w Sokółkach na skrzyżowaniu skręcamy w prawo i kierujemy się w stronę Wężewa. Za wsią ponownie jesteśmy na szlaku.). W Cichym (14,3) przy trasie stoi barokowy kościół z 1727 roku, a za nim pałac i pozostałości po parku. Po przeciwnej stronie ulicy położona jest gorzelnia, a za nią rozpościera się park oraz wąwóz Cichej Strugi. Z Cichego kierujemy się w stronę Szwałku Małego (Możemy skorzystać z drugiego skrótu na trasie szlaku – skręcamy w prawo, mijamy Cichą Wólkę i kierujemy się w stronę Zawad Oleckich, gdzie ponownie wracamy na szlak). W Szwałku Małym (19,1) możemy zobaczyć odrestaurowany zespół dworsko-parkowy, nawiązujący pod względem architektonicznym do klasycyzmu. Kierujemy się na wprost i na pierwszym rozwidleniu dróg skręcamy w lewo w kierunku Mazur (Możemy skorzystać z trzeciego skrótu na szlaku – kierujemy się w stronę Czerwonego Dworu, pokonujemy odcinek 2,4 km i na rozwidleniu dróg skręcamy w prawo, wracając tym samym na szlak). Mijamy Mazury (25,4), Rogojny (26,4) oraz Borki (30,6). Przed Zamościem usytuowany jest punkt widokowy, z którego rozpościera się widok na jeziora: Litygajno (z lewej) oraz Łaźno (z lewej). Mijamy Zamoście (33,3) i kierujemy się w stronę Leśnego Zakątka. Po drodze napotykamy zjazd nad Jezioro Piłwąg (ok. 1,8 km od Zamościa), gdzie zlokalizowany jest kolejny punkt widokowy. W Czerwonym Dworze (39,1) na rozwidleniu dróg tuż przy kaplicy skręcamy w prawo i po pokonaniu 1 km na skrzyżowaniu skręcamy w lewo. Mijamy Zawady Oleckie (45,6) i udajemy się w kierunku Jabłonowa, mijając po drodze dolinę rzeki Mazurki. Kierujemy się w stronę Stacz (51,5), gdzie po drodze mijamy pozostałości po zespole dworsko-parkowym. Mijamy Sokółki (54,3) oraz Wężewo (55,8), gdzie znajduje się zespół dworsko-parkowy. Mijamy Guzy (58,3) i kierujemy się w stronę Kowali Oleckich (62,1), gdzie znajduje się końcowy punkt szlaku.

Szlak 2. Po wierchach i jarach Szeskiego Garbu.

Szlak turystyczny liczy około 21 kilometrów (oznakowany kolorem niebieskim).

Punktem zero wyżej wymienionego szlaku turystycznego są Kowale Oleckie (0,0). Wyruszamy ze skrzyżowania przy Urzędzie Gminy w Kowalach Oleckich i przekraczamy torowisko byłej linii kolejowej Olecko-Gołdap. Po pokonaniu odcinka 1,6 km na rozwidleniu dróg, przy krzyżu, szlak biegnie w lewo w kierunku Borysewa. Za Borysewem rozpościerają się rozlewiska – źródła rzeki Legi (3,4). Na rozwidleniu dróg skręcamy w prawo w kierunku Guz. Po drodze mijamy punkt widokowy. Za Guzami (7,0) położony jest rezerwat Cisowy Jar (8,7), na terenie którego leżą pozostałości grodziska Stary Szaniec. Kierujemy się w stronę Szeszek. Po drodze mijamy Magiczne Jezioro (9,8) oraz punkt widokowy. Mijamy Szeszki, w pobliżu których leży Szeska Góra (309 m n.p.m.). Kierujemy się w stronę Dorsz, po drodze mijając kolejny punkt widokowy. Na rozwidleniu przed Dorszami (15,8) skręcamy w prawo, zaś na kolejnym rozwidleniu dróg, przy samotnym gospodarstwie, w lewo. Mijamy plażę gminną i kierujemy się w stronę Kowali Oleckich (koniec szlaku przy przejeździe kolejowym).

Szlak 3. Po dworach i jeziorach prowadzący

Szlak turystyczny liczy około 27 kilometrów (oznakowany kolorem zielonym).

Wyruszamy z Kowali Oleckich (0,0), mijamy Daniele (2,5) oraz Monety (4,4). Kierując się w stronę Białej Oleckiej, po drodze napotykamy punkt widokowy, z którego rozpościera się widok na jezioro Białe. W Białej Oleckiej (8,0) możemy zobaczyć zespół pałacowo-parkowy oraz wiadukt byłej Oleckiej Kolejki Wąskotorowej. Następnym punktem na trasie szlaku turystycznego są Lenarty (9,7), gdzie znajdują się pozostałości po zespole dworsko-parkowym. Mijamy Bialskie Pola (11,5), Mieruszniki Małe (16,0) i kierujemy się w stronę Drozdowa (17,6). We wsi możemy zobaczyć dwór, a za nią zniszczony cmentarz byłych właścicieli majątku. Na rozwidleniu dróg skręcamy w lewo i kierujemy się w stronę Drozdówka (20,0). Mijamy Kucze (22,0), Lakiele (24,0) i jedziemy w stronę do Kowali Oleckich (26,5). Koniec szlaku turystycznego w punkcie startu.

Warto zobaczyć:

Kościół w Szarejkach. Gotyckim kościół p.w. Matki Bożej Różańcowej w Szarejkach zbudowany został w latach 1718-1719 na potrzeby istniejącej tu parafii ewangelickiej. W 1772 roku został on poddany gruntownej przebudowie, w ramach której wzniesiono budynek z kamienia, a następnie go otynkowano. Budowla ma formę trójbocznie zamkniętej sali z drzwiami z trzech stron i zakrystią na osi wschodniej, kruchtą od południa, masywną wieżą od zachodu. Wewnątrz kościoła znajduje się powstały w 1720 roku ołtarz główny. Został on zaprojektowany i wykonany z niezwykłą precyzją przez rzeźbiarza Fryderyka Pfeffera z Królewca. Po zakończeniu II wojny światowej kościół w Szarejkach przejęto na potrzeby parafii rzymskokatolickiej. Barokowy ołtarz został przebudowany. Usunięto ambonę, dwa uszaki z górnej kondygnacji oraz wiele innych figur, a następnie przemalowano go na niebiesko i umieszczono w nim obraz Matki Boskiej. W 2001 roku podjęto kolejną przebudowę ołtarza, w ramach której odtworzono górne uszaki i umieszczono zabytkowy krzyż zwany „Drzewem Życia”. Rekonstrukcji poddana została także zabytkowa rzeźba Anioła Chrzcielnego, w dłoniach którego znajduje się naczynie z poświęcona wodą i olejem świętym.Obraz 024Kościół w Cichym. Kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej w Cichym został wybudowany w 1566 roku przez ewangelików, jednak obecna budowla pochodzi z 1727 roku. W 1656 roku kościół ocalał w czasie napadu Tatarów. Po II wojnie światowej został on przekazany wspólnocie katolickiej. Kościół jest budowlą trzynawową, murowaną z kamienia polnego, z wieżą wciągniętą w obręb nawy. Przed głównym ołtarzem pierwotnie znajdowały się trzy kamienne płyty nagrobne z lat 1677, 1700, 1714 z napisami w języku polskim. Obecnie płyty te wmurowane są w ściany prawej nawy kościoła, co chroni napisy przed zatarciem. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Dużą ozdobą kościoła był umieszczony w bocznym ołtarzu gotycki tryptyk św. Agnieszki. Tryptyk ów był przykładem wielodzielnego ołtarza, powszechnie spotykanego w XVIII-wiecznych budowlach sakralnych. Niestety został on zrabowany w 2008 roku.100_1602Zespół pałacowo-parkowy w Cichym. Obiekt pałacowo-parkowy z rozległym podwórzem gospodarczym usytuowany jest w środku wsi w pobliżu zabytkowego kościoła. Majątek powstał z nadania rycerskiego w 1554 r. W XIX i XX wieku był on własnością rodziny Witting i von Gehren. W latach dwudziestych XX w. właściciel majątku von Gehren pełnił funkcję starosty powiatu. Teren posiadłości obejmował 1090 ha ziemi, na której znajdowały się trzy folwarki, gorzelnia, młyn, mleczarnia oraz tartak. Pałac położony jest w pobliżu zabudowań gospodarczych i podwórza, natomiast park usytuowany został w nieznacznym oddaleniu od zabudowań. Na skraju parku, w pobliżu podwórza gospodarczego, położony jest cmentarz rodowy. Pałac w swej zasadniczej części wzniesiony został w 1750 r. (z tego czasu pozostały mury korpusu głównego). W 1848 r. został znacznie powiększony i przebudowany. W latach siedemdziesiątych XX w. przeszedł on gruntowny remont. Założony na rzucie litery L, dwukondygnacyjny budynek przekryty jest dachami czterospadowymi. W elewacji frontowej widnieje mocno wysunięty murowany przedsionek podtrzymujący duży taras z ozdobną balustradą.

Zespół dworsko-parkowy w Drozdowie. W miejscowości Drozdowo z dawnego założenia dworsko-parkowego zachowały się pozostałości starego parku, zabudowania podwórza gospodarczego oraz powstały w drugiej połowie XIX wieku dwór. Parterowy budynek dworu został założony na rzucie prostokąta. Przykryty jest on dachem naczółkowym z facjatami na osi elewacji zwieńczonymi trójkątnymi szczytami. Od strony parku znajduje się murowana weranda podtrzymująca taras, poprzedzona schodami w kształcie litery T. Dwór w Drozdowie obecnie nie jest użytkowany.Obraz3

Zespół dworsko-parkowy w Staczach. W miejscowości Stacze znajdują się pozostałości po dobrach rycerskich, które niegdyś przez dziesięciolecia należały do rodu hrabiów Lehndorffów. Wzniesiony tu w 1768 roku dwór służył głównie jako domek myśliwski. Budynek położony jest na wysokim wzniesieniu, między parkiem a podwórzem gospodarczym. Pierwotnie była to budowla założona na rzucie prostokąta, parterowa, z mansardowym dachem. Na osi elewacji frontowej widniał nieznaczny ryzalit z prosto zamkniętym szczytem z malowanym herbem rodu Lehndorffów w polu. Ryzalit frontowy poprzedzony był półkolistym tarasem z lustrzanymi rozszerzającym się schodami. Wnętrze obiektu było utrzymane w stylu rokoko, o czym świadczyły malowane na płótnie ścienne panneau, sztukaterie, marmurowe kominki, ozdobne piece oraz wytworne klamki z berlińskiej porcelany. Późnobarokowy dwór w Staczach spłonął w 1943 roku. Po wojnie został on odbudowany, lecz niezgodnie z pierwowzorem. Zmieniono kształt dachu, wymieniono okna z wysokich na tradycyjne, a także zbito detal architektoniczny. Niezmieniony pozostał pochodzący z XVIII wieku korpus budowli. Zespoły dworsko-parkowe z zachowanym dworem, parkiem oraz zabudowaniami gospodarczymi znajdują się także w Szwałku, Wężewie, Mściszewie oraz Żydach. Powstały one na przełomie XIX i XX wieku. Pozostałości po zespole dworsko-parkowym znajdują się w Dorszach. Do naszych czasów zachował się park dworski wraz z przyległym terenem zabudowy gospodarczej i cmentarzem. Dwór z końca XIX wieku obecnie już nie istnieje.

Pałac w Białej Oleckiej. Neobarokowy pałac wybudowany został na początku XX wieku dla rodziny Tolsdorffów. Obszerna dwukondygnacyjna budowla wzniesiona została na planie prostokąta z wielobocznymi wieżyczkami na narożach, od frontu przykryta wysokim dachem czterospadowym. Z elewacji frontowej budowli, przed wejściem głównym, wyłania się podtrzymywanym przez cztery kolumny taras. Pałac spłonął podczas I wojny światowej. Budynek został odbudowany według pierwowzoru. Po zakończeniu II wojny światowej, na obszarze majątku utworzono państwowe gospodarstwo rolne. W pałacu funkcjonowały biura i mieszkali pracownicy zakładu. Po wyeksploatowaniu pałac został opuszczony. W latach 80-tych XX wieku spłonął on po raz drugi. W 1990 roku zrujnowany budynek przeszedł w prywatne ręce. Po raz drugi w historii został odbudowany zgodnie z pierwowzorem. Do dziś zachowały się imponujących rozmiarów zabudowania gospodarcze i inwentarskie.od


Bibliografia:
1. Szlakami Mazur Garbatych. Szlaki turystyczne gminy Kowale Oleckie, oprac. Z. Sienkiewicz, S. Czajkowski, G. Kłoczko, Olecko 2003.
2. Demby R., Abecadło oleckie, Olecko 2005.
3. Dziedzictwo kulturowe Ziemi Oleckiej, pod red. J. Anuszkiewicz, Olecko 2003.
4. Demby R., Zabytki Olecka i powiatu, [w:] tegoż, Olecko. Czasy, ludzie, zdarzenia, Olecko 2000.
Zob. Dziedzictwo kulturowe Warmii – Mazur – Powiśla. Stan zachowania, potencjał  i problemy, pod red. J. Wysockiego, Olsztyn 2009.
Bombax Theme designed by itx